Chip, quyền lực và những bước ngoặt

Jensen Huang là người giỏi giải quyết vấn đề. Tháng 2 năm 2024, Nvidia ra mắt H20, một mẫu chip AI dành riêng cho Trung Quốc, có hiệu năng thấp hơn mẫu chip hàng đầu chỉ dành cho thị trường Mỹ của hãng.

Bằng cách đó, ông vừa có thể làm hài lòng chính phủ Mỹ, vừa có sản phẩm để bán cho người Trung Quốc. Tuy nhiên, không phải ai ở Mỹ cũng hài lòng với điều này, và các quy định xuất khẩu cứ thay đổi.

Tháng 1 năm 2025, một chàng trai đậm chất mọt sách trong ngành tài chính Trung Quốc thông báo rằng công ty DeepSeek của mình đã tạo ra một mô hình AI công khai trọng số, có hiệu suất cao, trong thời gian ngắn và với chi phí thấp.

Điều này có ý nghĩa rất lớn: người Trung Quốc đang tìm ra cách phát triển những năng lực AI hàng đầu mà không cần đến các cụm GPU Nvidia cao cấp có quy mô khổng lồ.

Jensen Huang hiểu rằng mình phải khẩn trương phản ứng để giữ chỗ đứng tại thị trường Trung Quốc. Giữa tháng 4, ông bay đến Bắc Kinh để gặp các quan chức thương mại và cam kết sẽ “nỗ lực hết sức” để phục vụ người Trung Quốc.

Phe diều hâu chống Trung Quốc ở Mỹ đã âm thầm vận động trước khi đưa ra thông báo vào tháng 4 năm 2025 rằng Mỹ cấm hoàn toàn việc xuất khẩu chip H20 của Jensen Huang sang Trung Quốc.

CEO Nvidia vô cùng tức giận trước quyết định khó tin ấy và nói với người phỏng vấn tại một hội nghị thương mại ở Đài Bắc: “Bất cứ ai nghĩ rằng chỉ một nước cờ cấm Trung Quốc tiếp cận H20 có thể chặn đứng năng lực AI của họ đều là người hết sức thiếu hiểu biết.”

Sau khi bắt đầu vận động Trump ở hậu trường, CEO Nvidia cuối cùng cũng đón nhận một tin vui hiếm hoi khi tài đàm phán bậc thầy của ông đem lại kết quả.

Giữa tháng 7 năm 2025, Huang lại có mặt tại Trung Quốc trong chuyến đi thứ ba của ông trong vòng 12 tháng.

Huang xuất hiện mà không mặc chiếc áo khoác da đen đã trở thành dấu ấn của mình. Thay vào đó, ông mặc bộ Đường trang truyền thống của Trung Quốc và phát biểu một phần bằng tiếng Quan thoại.

Ông cho biết Washington đã mở đường để Nvidia xuất khẩu H20 sang Trung Quốc, với thông điệp: “Chúng tôi đã trở lại!”

Trump đã yêu cầu trích lại một phần doanh thu bán H20 để đổi lấy việc chấp thuận xuất khẩu, khiến chính sách của chính phủ Mỹ dường như đã được đem ra mua bán theo đúng nghĩa đen.

Huang lại bán chip sang Trung Quốc, khiến cả phe diều hâu chống Trung Quốc trong chính phủ Mỹ lẫn giới tình báo đều không hài lòng.

Nhiều người thường hình dung cộng đồng tình báo Mỹ là những người đàn ông cứng rắn, thiên hữu, những người theo Trump mặc vest đen.

Thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Giới lãnh đạo CIA thích hơn hẳn lối nhìn nhận đơn giản và hoàn toàn tiêu cực về “kẻ thù” vốn đặc trưng cho Đảng Dân chủ. Khi người Nga, người Trung Quốc và người Triều Tiên bị khắc họa như những nhân vật phản diện trong phim hoạt hình, các hoạt động ngầm sẽ có thể được biện minh.

Nhưng bất chấp những lời lẽ đao to búa lớn, Trump vẫn có xu hướng coi các nhà lãnh đạo Nga, Trung Quốc và thậm chí cả Triều Tiên là những con người thực sự mà ông có thể đàm phán.

Cách tiếp cận mang tính trao đổi lợi ích này gây ra vấn đề rất lớn cho CIA, cơ quan cần đến những kẻ phản diện kiểu hoạt hình để biện minh cho ngân sách hơn 15 tỷ USD mỗi năm.

Các tác giả viết về lịch sử CIA từng ghi lại rằng thói quen đưa những lãnh đạo mới không phù hợp vào chỉ huy cộng đồng tình báo theo kiểu “nhảy dù” đã khiến sự ác cảm ấy càng trở nên rõ nét. Mike Pompeo, người vốn không được lòng nhiều người, là một trong những trường hợp như vậy.

Niềm vui của Jensen Huang chẳng kéo dài được bao lâu. Trong một diễn biến bất ngờ, tháng 9 năm 2025, Trung Quốc tuyên bố không muốn chip Nvidia và sẽ không mua chúng nữa.

• 15 tỷ USD doanh thu dự kiến biến mất.
• Nvidia phải ghi nhận khoản tổn thất hàng tồn kho được đưa tin là 5,5 tỷ USD.
• Công ty lúc này đã hoàn toàn mất khả năng tiếp cận thị trường AI Trung Quốc, được ước tính có giá trị 50 tỷ USD.

• Những bằng chứng rõ ràng cũng bắt đầu xuất hiện, cho thấy các công ty Trung Quốc đang xây dựng giải pháp thay thế ngay cả cho CUDA, một thành phần đặc thù trong chip Nvidia.

Huang muốn Mỹ có thái độ tích cực hơn. Nvidia là một công ty Mỹ, vậy mà thị phần của hãng tại Trung Quốc đã từ 95% rơi xuống 0%. “Tôi không thể hình dung có nhà hoạch định chính sách nào lại cho rằng đó là một ý tưởng hay,” ông nói với các phóng viên.

Nhưng khả năng đặc biệt của Huang trong việc thương lượng với Trump lại phát huy tác dụng. Đến giữa năm 2026, hoạt động kinh doanh của Nvidia tại Trung Quốc đã hình thành một trạng thái cân bằng phức tạp.

Hồi tháng 12 năm 2025, Huang đã thuyết phục được Tổng thống Mỹ cho phép Nvidia bán cả chip H200 hiệu năng cao sang Trung Quốc, miễn là chính phủ Mỹ được hưởng 25% doanh thu. Nhờ vậy, nhiều dòng chip Nvidia lại có thể được bán tại Trung Quốc.

• Các loại chip Nvidia khác đang được đưa vào Trung Quốc qua thị trường chợ đen.
• Có những nghi ngờ rằng các công ty ở Singapore và Malaysia, chẳng hạn như Megaspeed, đang phớt lờ các hạn chế xuất khẩu và cũng đưa chip vào Trung Quốc.
• Một số chip Nvidia bị mắc kẹt tại Hồng Kông vì những quy định rối rắm, thay đổi liên tục, nhưng dự kiến rồi cũng sẽ được phép chuyển đi.
• Theo góc nhìn của Huang, điều bất lợi là các chip mới do Trung Quốc sản xuất, nổi bật là Ascend 950 của Huawei, đang dần bắt kịp với những tính năng tiên tiến mô phỏng khả năng của chip Nvidia.

Những diễn biến này cho thấy Trung Quốc đã trở lại cuộc cạnh tranh về chip và AI.

Cần phải hành động để đối phó với Trung Quốc, nhưng trước hết phải hạ bệ Huang.

Phe diều hâu chống Trung Quốc ở Mỹ coi thành công của Huang trong việc đạt được các thỏa thuận với Trump là một phần then chốt của vấn đề. Đó là một yếu tố cần phải được cắt bỏ như trong một ca phẫu thuật.

CIA và các đối tác của họ trong giới truyền thông dòng chính phương Tây lập tức vào cuộc.

Tháng 10 năm 2026, cộng đồng tình báo Mỹ nói với các phóng viên của The New York Times rằng có nghi ngờ người tình của Huang, Alice Huang Le, là gián điệp Trung Quốc, nhưng họ không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào.

Cáo buộc ấy rõ ràng là lố bịch. Việc chip được đưa qua biên giới bằng cả con đường hợp pháp lẫn bất hợp pháp vốn chẳng có gì bí mật; còn ý tưởng rằng những chi tiết cực kỳ tỉ mỉ về kỹ thuật bán dẫn ở quy mô nano có thể được trao đổi trong những cuộc chuyện trò chốn phòng the thì thật vô lý, thậm chí khôi hài.

Nhưng khi cộng đồng tình báo Mỹ và truyền thông dòng chính hợp sức, họ gần như bất khả chiến bại.

Đến thời điểm này, giới truyền thông đồng lõa đang thực hiện vai trò của mình. Một tiêu đề điển hình xuất hiện trên The Economist hôm qua là:

“Jensen Huang phải từ chức.”

Jensen Huang đã từ chức, Trump đã bị suy yếu, còn công chúng trên toàn thế giới đã bị đánh lừa bởi câu chuyện “bẫy tình”.

Trong khi đó, Huawei của Trung Quốc vẫn đang tiến về phía trước với những phiên bản chip Ascend mới, mạnh mẽ, dự kiến ra mắt vào các năm 2027 và 2028.